1. Pangerten lan Ciri-Cirine Geguritan
-
Geguritan Gagrag Lawas (Tradisional): Isih kaiket sawetara aturan, lumrahe diwiwiti nganggo tembung “Sun gegurit…”, cacahe gatra (baris) ing saben pada (bait) meh padha, lan dhong-dhinge (rima) runtut.
-
Geguritan Gagrag Anyar (Modern): Puisi Jawa bebas kang wis uwal saka iketan guru gatra, guru wilangan, lan guru lagu. Wujude luwih bebas lan ngetutake gayane pangripta (pengarange).
-
Ora kaiket aturan cacahe baris, wanda (suku kata), lan swara pungkasaning baris.
-
Nggunakake pilihan tembung (diksi) kang mentes, endah, lan ngemu teges entar (kiasan).
-
Nggunakake basa Jawa ngoko utawa krama sing dicocogake karo swasana lan tema.
-
Kadhangkala nyantumake jeneng pangriptane.
2. Struktur Geguritan (Unsur Fisik & Batin)
A. Struktur Fisik (Unsur Lair)
| Unsur | Katrangan |
| Tipografi | Wujud utawa tata tulisan geguritan (rata kiwa, rata tengah, zig-zag, panggunaan aksara gedhe, lan tanda waca). |
| Diksi | Pilihan tembung sing trep kanggo nuwuhake rasa endah lan makna sing jero (kerep nganggo tembung entar utawa tembung kawi). |
| Imaji (Pencitraan) | Reroncening tembung sing bisa nggugah indrane sing maca (imaji pandeleng/paningal, pangrungu, lan pangrasa). |
| Lelewaning Basa (Majas) | Gaya basa kanggo ngendahake swara lan teges, kayata personifikasi, metafora, hiperbola, lan repetisi. |
| Purwakanthi (Rima/Irama) | Runtute swara ing wiwitan, tengah, utawa pungkasaning tembung/baris (purwakanthi guru swara, guru sastra, lan lumaksita). |
B. Struktur Batin (Unsur Makna)
-
Tema (Underaning Perkara): Gagasan pokok utawa ide utama sing dadi dhasare geguritan (umpamane: ketuhanan, kamanungsan, katresnan marang bangsa, kritik sosial, lan alam).
-
Rasa (Pangrasa): Sikep utawa pangrasane pangripta marang masalah sing ditulis ing geguritan (susah, trenyuh, nesu, bangga, utawa nggumun).
-
Nada (Patrap): Sikepe pangripta marang wong sing maca (nuturi, nyemoni/nyindir, ngajak, utawa nyritani).
-
Amanat (Pesen): Pesen moral utawa piwulang becik sing kepengin disampekake pangripta marang sing maca.
3. Teknik Maca Geguritan (Maca Endah Geguritan)
-
Wicara (Pocapan/Artikulasi): Cetha lan benere anggone ngucapake aksara vokal lan konsonan basa Jawa (utamane mbedakake a jejeg lan a miring, sarta t/th lan d/dh).
-
Wirama (Irama/Intonasi): Munggah mudhune swara, alon cepete tempo, sarta mandheg sedhela (andhegan/jeda) nalika maca.
-
Wirasa (Penghayatan): Njiwai isine geguritan supaya ekspresi swara trep karo swasanane geguritan (sedhih, semangat, utawa khidmat).
-
Wiraga (Gestur/Mimik): Obahing awak lan polatan (ekspresi rai) sing wajar, ora kakehan polah, lan nyengkuyung isine geguritan.
4. Cara Nulis lan Nggancarake (Parafrase) Geguritan
-
Nemtokake tema lan irah-irahan (judul) sing narik kawigaten.
-
Nindakake pengamatan utawa ngangen-angen kanggo nggolek ide.
-
Milih tembung (diksi) sing puitis sarta nggunakake purwakanthi lan lelewaning basa.
-
Nliti lan mbenerake maneh larik-larik geguritan supaya kepenak diwaca.
-
Maca geguritan kanthi permati supaya ngerti gambaran umume.
-
Negesi tembung-tembung sing angel (tembung kawi utawa tembung entar).
-
Nambahi tembung panggandheng utawa tembung pelengkap ing antarane larik supaya dadi ukara sing ganep lan gampang dimangerteni.
-
Nulis maneh isine geguritan dadi wujud paragraf crita tanpa ngowahi makna asline.











